Misja: Polska

Wystawa Misja: Polska to opowieść o polskiej historii XX wieku oparta na losach Jana Nowaka-Jeziorańskiego i Władysława Bartoszewskiego. Ich życiorysy to część historii pokolenia, które wychowywało się w wolnej po 123 latach zaborów Polsce, ale w 1939 roku stanęło przed koniecznością walki o niepodległość.

Władysław Bartoszewski był więźniem Auschwitz i stalinizmu, przez kilkadziesiąt lat walczył o pamięć o Armii Krajowej i Polskim Państwie Podziemnym. Nowak-Jeziorański trzykrotnie przebijał się przez ogarniętą wojną Europę do władz Polski na uchodźstwie, po wojnie przez ćwierć wieku kierował Radiem Wolna Europa.

Rok 1989 nie oznaczał końca walki o Polskę. Nowak-Jeziorański jako doradca Rady Bezpieczeństwa Narodowego USA zabiegał o przyjęcie Polski do Paktu Północnoatlantyckiego, Bartoszewski był dwukrotnie ministrem spraw zagranicznych Rzeczypospolitej. Uznali swoją misję za zakończoną, kiedy Polska została członkiem NATO i Unii Europejskiej. Pod koniec życia obaj przekazali Ossolineum ogromne zbiory dokumentujące ich losy, wydarzenia, w których uczestniczyli, działalność. Równie ważną część daru stanowiły gromadzone przez całe życie bezcenne archiwalia.

Gabinet Jana i Jadwigi Nowak-Jeziorańskich


W kolejnych domach, w których mieszkali Jadwiga i Jan Nowakowie-Jeziorańscy, starali się odtworzyć atmosferę utraconej Polski. Kupowane dzieła sztuki, malarstwo, grafiki, numizmaty i pamiątki historyczne miały przywoływać klimat polskiego dworku. Wybrane z nich prezentujemy w Muzeum. Do najcenniejszych należą obrazy: Utopiona w Bosforze Jana Matejki, Wesoły kwaterunek Józefa Brandta, Róże Leona Wyczółkowskiego, a także prace Juliana Fałata – Okolice Bystrej oraz Upolowany niedźwiedź na saniach. Oprócz tego akwarele i rysunki Cypriana Kamila Norwida i Józefa Czapskiego oraz prace o tematyce historycznej, wśród nich Fredro pod Smoleńskiem w 1633 roku Juliusza Kossaka czy Scena z powstania 1863 roku Antoniego Piotrowskiego. Na kolekcję składa się około dwustu obrazów, akwarel, rysunków, miniatur i grafik, przeszło 250 sztuk broni, sreber, szkła, porcelany i tkanin, ponad 200 medali i odznaczeń. Kolekcja numizmatów to ponad 900 monet polskich, 116 monet obcych oraz 163 banknoty polskie i obce. Zbiór obejmuje ponadto kilkadziesiąt starodruków i książek wydanych od XVI do XIX wieku.

Przekazany Ossolineum dar to także bogata kolekcja rękopisów i archiwaliów dokumentujących działalność wojenną fundatora: materiały dotyczące jego wypraw kurierskich oraz Akcji „N” i z okresu pracy Nowaka-Jeziorańskiego w Rozgłośni Polskiej RWE, m.in. obszerne zbiory korespondencji z najważniejszymi postaciami powojennej emigracji, np. z Jerzym Giedroyciem, Witoldem Gombrowiczem, Kazimierzem Wierzyńskim czy Gustawem Herlingiem-Grudzińskim.

Gabinet Władysława i Zofii Bartoszewskich


W 2003 roku Władysław Bartoszewski zaczął przekazywać Ossolineum gromadzone przez całe życie archiwalia dotyczące najnowszej historii Polski, w tym publikowane w okresie II wojny światowej konspiracyjne książki i czasopisma, plakaty i ulotki. Jego kolekcja obejmuje m.in. kilkaset wydawnictw z lat 1939–1940, w większości unikaty, m.in. druki z okresu oblężenia Warszawy, rozporządzenia władz okupacyjnych, plakaty i afisze ilustrujące życie kulturalne w Generalnym Gubernatorstwie. Bezcenne jest archiwum „Felicji”, które przetrwało, bo nie został wykonany rozkaz jego zniszczenia. Przekazany Ossolineum dar obejmuje także zbiór podziemnych druków i wydawnictw z okresu stanu wojennego oraz archiwum prywatne Władysława Bartoszewskiego, nagrody i ordery, w tym najważniejsze: Order Orła Białego i Wielki Krzyż Zasługi Niemiec z Gwiazdą i Wstęgą, Medal Sprawiedliwy wśród Narodów Świata. Zgromadzono także kilkaset medali, plakiet i płaskorzeźb tworzących obszerną kolekcję polskiej sztuki medalierskiej.