W sto dwudziestym pierwszym odcinku literackiego podcastu „W księgarni”, kolejnym z nowej serii naszych radiowych esejów, nie proponujemy wakacyjnych kryminałów, ale zastanawiamy się, dlaczego latem dla relaksu tak wielu czytelników sięga po literackie i reportażowe opowieści o zbrodniach. Wspominamy także o podcastach i serialach true crime oraz o serialach często inspirowanych literaturą.

Na początku staramy się wskazać różnice między kryminałem a true crime. To przede wszystkim kwestia skończoności historii. W kryminale chodzi o to, żebyśmy mogli dowiedzieć się, „kto zabił?”, a nawet dlaczego i w jaki sposób. Najpopularniejszą odmianą kryminału jest „whodunit”, czyli po polsku „kto to zrobił?”. Głównym bohaterem jest zwykle detektyw lub policjant badający sprawę – najsłynniejsi to Sherlock Holmes, stworzony przez Arthura Conana Doyle’a oraz Herkules Poirot Agathy Christie. Drugi element to fikcyjność opowieści. Jeśli nawet inspirujemy się realną zbrodnią, traktujemy ją kontekstowo i przetwarzamy zgodnie z naszą literacką wizją.

Początków true crime, czyli „prawdziwej zbrodni”, możemy szukać już w broszurach o brutalnych morderstwach z XVI wieku oraz prasie groszowej z podobnego okresu, o czym możemy przeczytać na przykład w artykule „True crime novel – pomiędzy literaturą piękną a dziennikarstwem” Izabelli Adamczewskiej z Uniwersytetu Łódzkiego. Takie broszury powstawały głównie w Anglii i dopiero później stały się popularne w Stanach Zjednoczonych, od dłuższego czasu głównym eksporterze seryjnych morderców, którzy są najczęściej głównymi postaciami true crime.

Natasza Korczarowska w tekście „Amerykańskie seriale true crime o seryjnych mordercach w streamingu”, który ukazał się w „Kwartalniku Filmowym”, zastanawia się, skąd bierze się popularność takich seriali, które powstają głównie na platformach streamingowych takich jak Netflix czy HBO. Korczarowska podkreśla, że sformułowanie „seryjny morderca” ma właśnie serialowy rodowód. Powstało w latach 70., jego twórcą jest profiler FBI, który inspirował się serialami przygodowymi z lat 30. i 40. Autorka dostrzega również zależność między seryjnością morderców a seryjnością współczesnej telewizji i binge watchingiem.          Oprócz produkcji platform streamingowych drugim popularnym medium, którym operuje true crime, jest podcast. W tym przypadku otrzymujemy bardziej „rzeczowe przedstawienie faktów” i wiele szczegółów, dzięki którym możemy lepiej poznać zbrodnię. Materiały podcasterów opierają się na dostępnych dowodach (policji, sądu), doniesieniach medialnych, jak i wielogodzinnym i żmudnym researchu innych internautów, którzy każdy szczegół przeanalizowali na wiele sposobów. Trudno tu więc nie widzieć ogromnego zaangażowania oglądających i słuchających. Najpopularniejszymi podcasterami true crime są w Polsce: „Piąte: nie zabijaj” Justyny Mazur, Kryminatorium czy „Zagadki kryminalne” Karoliny Anny.

Na koniec zadajemy sobie pytanie: dlaczego interesują nas zbrodnie?