W sto dwudziestym piątym odcinku literackiego podcastu „W księgarni”, w serii eseistycznej, staramy się wytłumaczyć (w większości dorosłym) słuchaczom, jak wygląda świat literatury young adult i rozszyfrować pojęcia takie jak: romantasy, fandom, enemies to lovers, ale przede wszystkim wytłumaczyć, czym w ogóle jest young adult i czy bardzo różni się od literatury młodzieżowej.

Na początku przypominamy, jak wyglądała wielka trójka literatury młodzieżowej XXI
wieku: cykl „Harry Potter” J.K Rowling, saga „Zmierzch” Stephanie Meyer oraz seria
„Igrzyska Śmierci” Suzanne Collins. Następnie wyjaśniamy pojęcia fandomu i fanfiction. Pierwsze to społeczność fanów skoncentrowana wokół książki, filmu lub serialu, a fanfiction to fanowska twórczość, która opiera się na przetworzeniach dzieła kanonicznego. I jakby uściśleń nie było dość: uściślenia wymaga też samo pojęcie young adult, które nie jest tym samym co „literatura młodzieżowa”. Jak zauważa Magdalena Adamus, znana w Internecie jako catusgekus, odrębność tej kategorii jest widoczna choćby w sieciowych księgarniach, gdzie obok półki z podpisem „literatura młodzieżowa” znajduje się półka z podpisem „young adult”.

Jakie są współczesne książki young adult? Nadal popularny jest romans, a trop
„nieśmiała dziewczyna-buntownik” ma wiele przetworzeń. Będzie to najczęściej trop
„enemies to lovers”, czyli od wroga do kochanka (inaczej: kto się czubi, ten się lubi).
Możemy też znaleźć tu romans mafijny, romans biurowy, czy romans hate-love, a nawet kategorie stalker. Romanse rozgrywają się na korytarzach high school (bo to nigdy nie jest liceum) czy uniwersytetu – najczęściej mrocznego. Drugą popularną odmianą jest chętnie czytane przez młodzież fantasy, do którego można dodać wątek romansowy (wtedy powstaje tzw. romantasy).

Nie do końca można sprecyzować kategorię wiekową literatury YA. Badania
przeprowadzone w 2012 dowodziły, że grupa w wieku 30-44 lata odpowiada za 28 procent sprzedaży książek z tej kategorii. Tworzy to więc dość dziwny łańcuszek, w którym wydawnictwa lub ich działy marketingu piszą dla młodzieży, de facto wykorzystując tematy jeszcze dla nich nieodpowiednie, licząc na to, że po książkę sięgnie również trzydziestoparolatek. Postulowano wprowadzenie nowej kategorii – New Adult – ale nie przyjęła się na rynku. Oprócz „nieodpowiednich tematów” ważna jest też w recepcji literatury młodzieżowej perspektywa feministyczna. Literatura YA często kultywuje postać nieśmiałej dziewczyny, która zakochuje się w badboyu, a jego śmiałość ośmiela i ją. Ten schemat kultywuje u dziewcząt bezradność, utrwalając w nich przekonanie, że zasługują na miłość wyłącznie wtedy, kiedy są grzeczne i posłuszne, a ich wewnętrzna przemiana jest tylko możliwa w przypadku męskiej interwencji.

Opowiadamy też o plusach tej literatury: część wydawnictw decyduje się na
zamieszczenie na początku ostrzeżenia lub ostrzeżenia (trigger warningu) i wypisanie, jakie trudne kwestie pojawiają się w narracji. To dobry odruch, dopóki nie legitymizuje każdego skrajnego zachowania pokazanego w tekście. Czasem wydawnictwa umieszczają też na wydaniach książek numery telefonów zaufania różnych instytucji, fundacji, grup wsparcia. Plusem jest też większa widoczność queerowych nastolatków.