Krótkie lekcje historii


4 czerwca 1989 — pierwsze wolne wybory w Polsce

4 czerwca 1989 roku odbyły się w Polsce pierwsze od zakończenia II wojny światowej częściowo wolne wybory parlamentarne. Przeprowadzenie ich było możliwe dzięki kontraktowi, który został zawarty podczas obrad Okrągłego Stołu pomiędzy władzą PRL a częścią środowiska opozycyjnego skupionego wokół Lecha Wałęsy. Z filmu dowiesz się jak przebiegała kampania wyborcza rywalizujących ze sobą stron, jak ostatecznie zakończyła się wyborcza rozgrywka oraz jak wynik czerwcowych wyborów wpłynął na dalsze losy Polski.

  • klasy 8 szkoły podstawowej, szkoły ponadpodstawowe

Podstawa programowa:

  • Klasa VIII szkoły podstawowej: dział XLI Narodziny III Rzeczypospolitej. Uczeń: pkt. 1 opisuje kluczowe przemiany ustrojowe w latach 1989–1997
  • Szkoła ponadpodstawowa (zakres podstawowy): dział LIX Narodziny III Rzeczypospolitej i jej miejsce w świecie na przełomie XX i XXI wieku. Uczeń: pkt. 2. opisuje kluczowe przemiany ustrojowe w latach 1989–1997, wyjaśnia ich międzynarodowe uwarunkowania.


Eugeniusz Kwiatkowski – budowniczy Gdyni

W roku 1918 Polska, po 123 latach zaborów, odzyskała niepodległość. Dla młodego państwa niezwykle ważne było zbudowanie silnej gospodarki, a to nie mogło się udać bez nowoczesnego nadmorskiego portu. W 1921 roku rozpoczęto budowę portu w Gdyni, jej szybka realizacja byłaby niemożliwa bez Eugeniusza Kwiatkowskiego, ministra handlu i przemysłu. Dzięki filmowi poznasz przyczyny i przebieg budowy portu, a także dowiesz się, co w nim przeładowywano oraz dlaczego 100 lat temu Eugeniusz Kwiatkowski był idolem nastolatków.

  • klasy 4 szkoły podstawowej

Podstawa programowa: dział IV Postacie i wydarzenia o doniosłym znaczeniu dla kształtowania polskiej tożsamości kulturowej. Uczeń sytuuje w czasie i opowiada o: Eugeniuszu Kwiatkowskim i budowie Gdyni


Mały sabotaż – Szare Szeregi w walce o wolną Polskę

W trakcie II wojny światowej polski ruch oporu przeciw okupantom musiał zejść do konspiracji. W sposób tajny działało także harcerstwo, które przybrało kryptonim Szare Szeregi. Harcerze prowadzili działania w ramach tzw. małego sabotażu; były to z pozoru drobne działania, ale mające duże znaczenie – chodziło o wprowadzenie zamieszania i utrudnianie życia okupantowi. Z filmu dowiecie się, czym dokładnie był mały sabotaż, zobaczycie oryginalne dokumenty z okresu II wojny światowej oraz poznacie trzech harcerzy: „Zośkę”, „Alka” i „Rudego” – mistrzów działań sabotażowych.

  • klasy 6 szkoły podstawowej

Podstawa programowa: dział IV Postacie i wydarzenia o doniosłym znaczeniu dla kształtowania polskiej tożsamości kulturowej. Uczeń sytuuje w czasie i opowiada o: pkt. 14. „Zośce”, „Alku”, „Rudym” i „Szarych Szeregach”


Na wojennej ścieżce – władza PRL kontra Kościół katolicki

Religia i ideologia komunistyczna nigdy nie szły ze sobą w parze. Pod koniec lat 40. władza PRL rozpoczęła walkę z cieszącym się ogromnym autorytetem w społeczeństwie – Kościołem katolickim i toczyła ją praktycznie do końca panowania ustroju komunistycznego w Polsce. Stopień natężenia tego konfliktu zmieniał się jednak w różnych okresach funkcjonowania państwa. Z filmu dowiesz się jak kształtowały się wzajemne relacje pomiędzy władzą PRL a Kościołem Katolickim od połowy lat 50. do końca lat 70. XX wieku.

  • klasy 8 szkoły podstawowej oraz szkoły ponadpodstawowe

Podstawa programowa:

  • klasa 8 szkoły podstawowej dział XXXIX Polska w latach 1957-1981. Uczeń pkt. wyjaśnia znaczenie roli Kościoła katolickiego dla stosunków politycznych i społecznych.
  • szkoła ponadpodstawowa (zakres podstawowy) dział 57. Polska w latach 1957-1981. Uczeń: pkt. 3 wyjaśnia społeczno-polityczną rolę Kościoła katolickiego.


„Za kulisami bezpieki i partii”
Radio Wolna Europa i zeznania Józefa Światły

Jesienią 1954 roku Polska Rozgłośnia Radia Wolna Europa rozpoczęła nadawanie cyklu audycji z relacjami Józefa Światły, wysokiego funkcjonariusza bezpieki, który zbiegł na Zachód. Światło obnażył metody działania partii komunistycznej oraz aparatu bezpieczeństwa. Ujawnione przez niego rewelacje doprowadziły do złagodzenia terroru w PRL i likwidacji Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego.

  • klasy 8 szkoły podstawowej oraz szkoły ponadpodstawowe

Podstawa programowa:

  • klasy 8 szkoły podstawowej dział XXXIV Polska pod okupacją niemiecką i sowiecką, pkt 4: uczeń charakteryzuje polityczną i militarną działalność Polskiego Państwa Podziemnego, w tym formy oporu wobec okupantów.
  • szkoła ponadpodstawowa (zakres podstawowy): dział 48. Polska pod okupacją niemiecką i sowiecką. Pkt. 6: charakteryzuje postawy polskiego społeczeństwa wobec polityki okupantów oraz wymienia przykłady heroizmu Polaków, w tym: Witolda Pileckiego, Maksymiliana Marii Kolbego; dział 50. Działalność władz Rzeczypospolitej Polskiej na uchodźstwie i w okupowanym kraju. Uczeń: pkt. 5: uczeń charakteryzuje organizację i cele Polskiego Państwa Podziemnego, pkt. 6: uczeń charakteryzuje polityczną i militarną działalność Armii Krajowej oraz Narodowych Sił Zbrojnych i Batalionów Chłopskich; wskazuje różne formy oporu wobec okupantów.


„Akcja balonowa” – balonami ponad żelazną kurtyną

Czasem zagłuszanie audycji Radia Wolna Europa było tak duże, że jego redakcja musiała szukać innych sposobów dotarcia do odbiorców w Polsce. W 1955 roku za pomocą balonów wysłano do Polski około 3 milionów broszur „Za kulisami bezpieki i partii”, zawierających sensacyjne rewelacje Józefa Światły, nadawane wcześniej na antenie. Z filmu dowiesz się, jak zbudowany był balon, który mógł przelecieć kilkaset kilometrów!


Akcja N – drukowana dywersja

Rolą referatu N, utworzonego w 1941 roku w Biurze Informacji i Propagandy, były działania dywersyjne skierowane przeciwko Niemcom – zarówno żołnierzom, jak i ludności cywilnej. W ramach akcji drukowano gazety, ulotki i plakaty, które miały podważać wiarę w potęgę III Rzeszy, np. pokazując rzeczywistą sytuację militarną kraju, a także wprowadzać zamieszanie i niepewność, m.in. poprzez fałszowanie rozporządzeń władz niemieckich.

  • klasy 7 szkoły podstawowej oraz szkoła ponadpodstawowa

Podstawa programowa:

  • klasy 8 szkoły podstawowej: dział 34. Polska pod okupacją niemiecką i sowiecką, pkt 4: uczeń charakteryzuje polityczną i militarną działalność Polskiego Państwa Podziemnego, w tym formy oporu wobec okupantów.
  • szkoła ponadpodstawowa (zakres podstawowy): dział 48. Polska pod okupacją niemiecką i sowiecką: pkt. 6: uczeń charakteryzuje postawy polskiego społeczeństwa wobec polityki okupantów oraz wymienia przykłady heroizmu Polaków, w tym: Witolda Pileckiego, Maksymiliana Marii Kolbego;
  • dział 50. Działalność władz Rzeczypospolitej Polskiej na uchodźstwie i w okupowanym kraju: pkt. 5: uczeń charakteryzuje organizację i cele Polskiego Państwa Podziemnego, pkt. 6: uczeń charakteryzuje polityczną i militarną działalność Armii Krajowej oraz Narodowych Sił Zbrojnych i Batalionów Chłopskich; wskazuje różne formy oporu wobec okupantów.


Konstytucja 3 maja

Pierwszą polską (i drugą na świecie) konstytucją była ustawa rządowa uchwalona 3 maja 1791 roku. Z filmu dowiesz się, dlaczego była tak ważna, w jaki sposób została uchwalona oraz jakie wprowadzała prawa.

  • klasy 6 szkoły podstawowej

Podstawa programowa: dział XVI Rzeczpospolita w dobie stanisławowskiej. Uczeń: pkt. 3. sytuuje w czasie obrady Sejmu Wielkiego oraz uchwalenie Konstytucji 3 maja; wymienia reformy Sejmu Wielkiego oraz najważniejsze postanowienia Konstytucji 3 maja.


Wielka Emigracja

Po upadku powstania listopadowego około 11 tysięcy Polaków znalazło się na emigracji w krajach zachodniej Europy. Było wśród nich wielu wybitnych wojskowych, polityków, artystów i naukowców. Przeszli oni do historii jako Wielka Emigracja i odgrywali kluczową rolę w dalszych dążeniach do odzyskania niepodległości Polski. Z filmu dowiesz się, jakie były główne ugrupowania polityczne na emigracji, a także w jaki sposób podtrzymywano polską tożsamość narodową za pomocą kultury.

  • klasy 7 szkoły podstawowej

Podstawa programowa: dział XX Ziemie polskie w latach 1815–1848. Uczeń: pkt. 5. charakteryzuje główne nurty oraz postacie Wielkiej Emigracji i ruch spiskowy w kraju; oraz jako wstęp historyczny do lektury „Pan Tadeusz”


Rozbiory Polski

Rzeczpospolita Polska w połowie XVIII wieku była jednym z największych krajów Europy, niestety bardzo słabym, wyniszczonym przez wojny poprzednich stuleci i brak reform. Jej sąsiedzi: Austria, Prusy i Rosja szybko rośli w siłę i każdą zawieruchę wewnętrzną wykorzystywali jako pretekst do kolejnych rozbiorów – zajęcia części terenów Polski. Z filmu dowiesz się, jak przebiegały rozbiory.

  • klasy 6 szkoły podstawowej

Podstawa programowa: dział XVII Walka o utrzymanie niepodległości w ostatnich latach XVIII wieku. Uczeń: pkt. 1. sytuuje w czasie I, II i III rozbiór Rzeczypospolitej i wskazuje na mapie zmiany terytorialne po każdym rozbiorze.


Tadeusz Kościuszko – naczelnik powstania

Powstanie kościuszkowskie trwało tylko nieco ponad pół roku, ale jest jednym z najważniejszych epizodów w historii Polski. Z filmu dowiesz się, kim był Tadeusz Kościuszko, dlaczego insurekcja wybuchnęła, jak przebiegała bitwa pod Racławicami i kim byli kosynierzy oraz jaki był skutek upadku powstania.

  • klasy 4 i 6 szkoły podstawowej

Podstawa programowa:

  • IV klasa szkoły podstawowej: dział IV Postacie i wydarzenia o doniosłym znaczeniu dla kształtowania polskiej tożsamości kulturowej. Uczeń sytuuje w czasie i opowiada o: pkt. 8. Tadeuszu Kościuszce i kosynierach spod Racławic;
  • VI klasa szkoły podstawowej: dział XVII Walka o utrzymanie niepodległości w ostatnich latach XVIII wieku. Uczeń: pkt. 2. przedstawia przyczyny i skutki powstania kościuszkowskiego; oraz jako wstęp historyczny do lektury „Pan Tadeusz”