Nowe obiekty w Muzeum Pana Tadeusza
Jednym z najciekawszych obiektów znajdujących się w Muzeum Pana Tadeusza na wystawie stałej „Rękopis Pana Tadeusza” jest obraz symboliczny „Finis Poloniae” z okresu po 1832 roku (prawdopodobnie drugiej połowy XIX wieku) nieznanego autorstwa. Pracę eksponujemy zaledwie przez dwa grudniowe tygodnie z okazji 195. rocznicy wybuchu powstania listopadowego.
Obraz jest kopią słynnego pierwowzoru malarskiego autorstwa Dietricha Montena pod tym samym tytułem z 1832 roku, znajdującego się w Starej Galerii Narodowej w Berlinie. Kopia obrazu nieco się różni od berlińskiej pracy, między innymi drobnymi zmianami w kompozycji dzieła (chorągiew z białym orłem zastąpiono biało-czerwoną flagą). Nieznany malarz wiernie jednak odtworzył liczbę, układ, pozy i gesty przedstawionych osób. Zmienił niektóre kolory uniformów – na przykład starszego oficera po prawej stronie dzieła. Dodatkowo słup graniczny udekorował czerwonymi wstęgami, których nie ma na obrazie Montena. Sylwetki na drugim planie są znacznie mniej wyraźne niż na pierwowzorze malarskim.
Symboliczny obraz znakomicie oddaje sytuację tamtych czasów i nastroje panujące w Europie. Scena nie przedstawia rzeczywistego wydarzenia historycznego, lecz oznacza polityczny koniec Polski po stłumieniu powstania listopadowego. Pokonane polskie oddziały wojskowe przekraczają granicę z Prusami. W centrum kompozycji znajduje się polski oficer na białym koniu, jedyna zidentyfikowana postać – to książę Józef Antoni Poniatowski. W wyciągniętej ręce trzyma bikorn, oddając tym samym ostatni pokłon ojczyźnie. W tle inni żołnierze bagnetami niszczą chorągiew. Z lewej strony na ziemi siedzi polski wojskowy z zamyślonym wyrazem twarzy. W tle widnieje wysoki słup graniczny z napisem „Finis Poloniae”. Jest to pamiątkowy obelisk symbolizujący koniec państwa.
Obiekt w dobrym stanie zachowania w złotej ramie eksponujemy w Muzeum Pana Tadeusza w sali „Epoka”.
autor nieznany, „Finis Poloniae”, po 1832 roku, olej, płótno, ze zbiorów Muzeum Książąt Lubomirskich
W Muzeum Pana Tadeusza od kilku dni eksponowany jest szkic olejny do obrazu „Finis Poloniae 1831” z 1831–1832 roku autorstwa słynnego Dietricha Montena. Oryginalny obraz o tym samym tytule znajduje się w Starej Galerii Narodowej w Berlinie. Szkic wykonano ołówkiem oraz farbami olejnymi. Pracę eksponujemy bardzo krótko, zaledwie przez dwa tygodnie, z okazji 195. rocznicy wybuchu powstania listopadowego.
Dietrich Monten namalował swoje dzieło rok po upadku powstania listopadowego w Królestwie Polskim. Tytuł pracy „Finis Poloniae” (łac.) oznacza „Koniec Polski”. Jest nawiązaniem do legendarnego okrzyku – „Finis regni Poloniae!” (To jest koniec Polski!), który miał wznieść Tadeusz Kościuszko po przegranej bitwie pod Maciejowicami w 1794 roku. Nie udowodniono nigdy, że tak było naprawdę. Legenda szybko rozprzestrzeniła się w Europie, dotarła również do ziem polskich.
„Finis Poloniae 1831” doczekało się licznych reprodukcji i naśladownictw. Obraz powielany był nie tylko na litografiach, grafikach, obrazach, ale też na tabakierkach, miniaturach czy fajkach. W dziewiętnastym wieku motyw „Finis Poloniae” cieszył się dużą popularnością. Jest malarską historią o tęsknocie za wolną Polską, o bohaterstwie, o smutku po kolejnej nieudanej próbie odzyskania niepodległości.
Obiekt w dobrym stanie zachowania w złotej ramie eksponujemy w Muzeum Pana Tadeusza w sali „Epoka”.