Rękopis poematu „Pan Tadeusz”

Lata powstania rękopisu – 1832 – 1834

Rok powstania oprawy – 1940  

Wymiary oprawy: wysokość -  32 centymetry, szerokość - 27,5 centymetra, grubość - 4,5 centymetra. 

Rękopis składa się z dwóch części: luźnych kart brudnopisu i zeszytu z czystopisem. Obie przechowywane są w oprawie w formie albumu z twardą okładką i grubymi kartami. Okładka  w całości pokryta jest czerwoną, koźlęcą skórą. Wzdłuż jej krawędzi biegnie wytłoczonych sześć cienkich linii jedna przy drugiej. Są naprzemiennie wypełnione ciemno granatowym i złotym kolorem. Wspólnie tworzą one ramkę zmniejszającą się ku środkowi okładki. Wewnątrz tej ramki, niemal stykając się z jej dolną krawędzią i dwoma bocznymi, wytłoczony tytuł poematu „Pan Tadeusz”. Zapisany w jednym ciągu. Oba wyrazy ustawione bardzo blisko siebie. Litery tworzą cienkie linie biegnące tuż obok siebie i wypełnione ciemnogranatowym oraz złotym kolorem. Litery są wielkie, mocno wydłużone i wąskie. Belki poprzeczne w „A” i „E” usytuowane bardzo nisko. Półokrągły grzbiet okładki ma wytłoczonych w równych odstępach pięć wypukłych kształtów. Przypominają one wygięte w łuk prostokąty ozdobione złotymi zygzakami i liniami. 

W albumie przechowywany jest 48 kartkowy zeszyt w twardej okładce z granatowym marmurkowym wzorem. W nim przepisane na czysto przez autora księgi od jeden do trzy oraz początek księgi czwartej. Tekst zapisany odręcznie, czarnym atramentem. Pismo staranne, lekko pochyłe w prawo. Pozostałe księgi zachowane w brudnopisie także przechowywane są w albumie z czerwonej skóry. Mają formę 91 luźnych kartek zbliżonych formatem do A4. Włożone są między kremowe strony albumy z grubego papieru. Te część rękopisu jest  gęsto zapisana czarnym atramentem. Pismo jest odręczne, drobne, lekko pochyłe w prawo. W tekście liczne wykreślenia i poprawki. 

Poemat „Pan Tadeusz czyli ostatni zajazd na Litwie. Historia szlachecka z 1811 i 1812 we dwunastu księgach wierszem” Adam Mickiewicz pisał głównie w Paryżu. Po śmierci poety rękopis znajdował się w paryskim mieszkaniu jego syna. Ten w 1871 roku sprzedał go Stanisławowi  Tarnowskiemu, który przywiózł go do Krakowa. Z kolei jego spadkobiercy w 1939 roku  przekazali rękopis w depozyt do lwowskiego Ossolineum. Od 1999 roku rękopis „Pana Tadeusza” jest własnością Zakładu Narodowego im. Ossolińskich we Wrocławiu.