Szkatuła do przechowywania rękopisu „Pana Tadeusza”
Rok powstania – 1873
Materiał: drewno hebanowe, kość słoniowa, czarny barwnik
Wymiary: wysokość – 21,5 centymetra, szerokość - 49 centymetrów, głębokość 38 centymetrów
Szkatuła w formie prostokątnej, niskiej skrzynki wykonana z błyszczącego, czarnego drewna. Dekorowana ornamentami z tego samego drewna oraz plakietami z kremowej kości słoniowej. Dolną część szkatuły, w której schowany jest rękopis, na narożach wspierają cztery niewysokie nóżki. Mają kształt walców ze znacznie szerszą dolną częścią. Na niej wyryty wzór ułożonych blisko siebie jajowatych owali. Taki sam wzór zwany jajownikiem biegnie wzdłuż dolnych krawędzi szkatuły. Powyżej wszystkie jej boki opracowane w analogiczny sposób. Na środku każdego boku plakiety z kości słoniowej. Mają kształt poziomych prostokątów z wygiętymi w łuk bocznymi krawędziami. Wypełniają je przypominające rysunek konkretne sceny z „Pana Tadeusza”. Są płytko wyryte cienkim dłutem i wypełnione czarnym kolorem. Na plakiecie z przodu scena finałowa poematu, czyli pary tańczące poloneza i Jankiel z cymbałami na kolanach. Nad nią dziurka od klucza do szkatuły. Plakieta na tylnej ściance ma wyrytą scenę z księdzem Robakiem zasłaniając własnym ciałem Hrabiego podczas bitwy. Na bocznych ściankach kolejne dwie plakiety. Na prawej przedstawienie polowania, z Wojskim grającym na rogu w otoczeniu myśliwych, psów i koni.. Na lewej Telimena rozmawiająca z Sędzią Soplicą. W tle uczestnicy grzybobrania. Ściany szkatuły ozdobione dodatkowo elementami z tego samego, czarnego drewna. Przy bocznych krawędziach każda ma wystającą przed jej lico pionową, szeroką listewkę. Do niej, na środku doklejony ornament w formie przeciętego na pół kwiatka o zaokrąglonych płatkach. Na górze ścianek szkatuły dekoracyjny pas. Od dołu i góry ograniczony linią z jajowatych kształtów. W jego środku kwiatki w równych odstępach. Szkatułę nakrywa wieko o mniejszym obrysie niż jej dolna część. Wieko ma kształt czterospadowego daszku z płaską górą. Jego boczne ścianki są niskie i skośne. Mają po dwie trapezoidalne, poziome wnęki wypełnione kością słoniową. Na niej wyryta i pokryta czarnym barwnikiem podłużna wić roślinne. Płaska góra wieka zdobiona jest sześcioma plakietami z kości słoniowej. Między nimi poziome, krótkie pasy rzeźbionych w drewnie ornamentów z bezlistną wicią roślinną. Na środku wieka pionowa, prostokątna plakieta z płaskorzeźbionym, lekko wypukłym popiersiem Adama Mickiewicza. Wieszcz ukazany jest swoim prawym profilem w młodym wieku. Uwagę zwraca pejs obfitego loka opadającego przy uchu. Po obu stronach popiersia po dwie poziome plakietki z wyraźnymi spękaniami i z wyrytymi napisami w dwóch linijkach. Wszystkie dużymi literami, wypełnionymi czarnym barwnikiem. Po lewej plakietki: górna z napisami: „MICKIEWICZA RĘKOPISM” . Dolna „ZACZĘTY” i zapisany po łacinie rok MDCCCXXXIV, czyli 1832. Z prawej strony popiersia plakiety z napisami: na górnej tytuł „PAN TADEUSZ”. Na dolnej rok ukończenia po łacinie MDCCCXXXIV, czyli 1834.
Hebanowa szkatuła powstała w 1873 roku na zamówienie Stanisława Tarnowskiego, który 2 lata wcześniej odkupił rękopis epopei. Została ona zamówiona u krakowskiego rzeźbiarza, Józefa Korwina Brzostowskiego. Poza elementami z czarnego drewna artysta umieścił też plakiety z kości słoniowej. Na tych z boków szkatuły wyrył sceny opracowane na podstawie rysunków Juliusza Kossaka. Natomiast portret wieszcza w wieka szkatuły to powtórzenie najsłynniejszego przedstawienie Adama Mickiewicza autorstwa Davida d'Angersa, powstałego jeszcze za życia poety.