Krzysztof Kieślowski – urodzinowe wspomnienie, cz. 2

Bez końca [1985] to pierwszy owoc współpracy tercetu Kieślowski-Preisner-Piesiewicz. Legenda i aura, jakie towarzyszyły zdjęciom, wyprzedziły sam film. Reżyser towarzyszył z kamerą (a nawet dwiema) adwokatowi podczas procesów sądowych w stanie wojennym i miało to realny wpływ na zasądzane w sprawach wyroki. Z czasem wystarczyła sama obecność kamery, niekoniecznie włączonej czy też zawierającej taśmę. Niewiele z tego materiału trafiło do filmu, ale efekt mrożący sędziów stał się faktem. Kieślowski przez to ucierpiał, krytykowany i przez władzę, i opozycję. Jedni chcieli wykorzystać łagodzenie represji, a drudzy (w tym Wajda) oskarżali go o kolaborowanie z reżimem. Dość przypadkowy wybór Jerzego Radziwiłowicza do roli ducha to zabieg formalny zrealizowany podczas wielu godzin zdjęć z jego udziałem, niemniej postać „człowieka z marmuru” potencjalny widz może zauważyć na ekranie ledwie cztery razy. Film zupełnie niezasłużenie poniósł klęskę artystyczną. Władze wstydziły się go pokazywać, tak jak ówczesna opozycja wstydziła się go chwalić, gdyż odzwierciedlał porażkę osób odpowiedzialnych za stan wojenny, jak i zwykłych ludzi, co podkreślał sam reżyser, twierdząc, iż zwycięstwo jednych czy drugich (władz czy też opozycji) to jedynie ułuda, której ulegamy. Pesymizm reżysera i świata przedstawionego w filmie spotkały się z entuzjazmem tylko nielicznych widzów, którzy mieli szansę obejrzeć obraz w kinie. Oni zobaczyli siebie, prawdę o znanej im rzeczywistości. Władze kościelne nie były zachwycone, że samobójstwo bohaterki okazuje się jedynym sprawiedliwym wyjściem i nie uwzględnia społecznej roli matki, stając się ucieczką od wszechobecnej szarzyzny. Obraz nie dostał narodowego glejtu jakości, na który zasługiwał, a zgorzkniały Kieślowski, znużony sytuacją związaną z rozgrywkami wokół niego, niecałą dekadę później na dobre zrezygnował z realizacji filmów w rodzimej kinematografii, choć Polski nigdy nie opuścił.