- 30.09.2025–3.10.2025
- Muzeum Pana Tadeusza
Oddział Zakładu Narodowego im. Ossolińskich
Rynek 6, Wrocław - Dziedziniec Kamienicy pod Złotym Słońcem
- wstęp wolny
W zwierciadle, niejasno – spotkanie z tłumaczkami
- 30 września 2025 (wtorek)
- godz. 17.00–18.30
Czego tłumaczymy, a czego nie tłumaczymy na język bratanków – co zostało już przełożone, a czego brakuje i jaki obraz literatury się z tego wyłania? O literaturze polskiej na Węgrzech oraz węgierskiej w Polsce porozmawiają wybitne tłumaczki klasyków i współczesnych autorów: Márta Éles, Irena Makarewicz i Noémi Petneki.
Gościnie
Márta Éles – tłumaczy literaturę polską na język węgierski. Studiowała hungarystykę i polonistykę na Uniwersytecie w Budapeszcie. Przez wiele lat była związana z Instytutem Polskim w Budapeszcie, gdzie zarządzała biblioteką, organizowała spotkania literackie i promocje książek. Obecnie jest niezależną tłumaczką literacką, współpracuje również z Wydawnictwem Austeria jako redaktorka przy „Książkach do pisania” o tematyce węgierskiej. Na język węgierski przetłumaczyła m.in. „Książkę” oraz „Bajki dla Idy” Mikołaja Łozińskiego, „Kino Kieślowskiego” Tadeusza Lubelskiego, „Kino i reszta świata” Andrzeja Wajdy oraz książki Józefa Tischnera (m.in. „Krótki przewodnik po życiu”, „Nadzieja mimo wszystko”, „To co najważniejsze”, „Etyka solidarności”). Tłumaczy Jarosława Iwaszkiewicza, ostatnio ukazał się jej przekład „Książki o Sycylii”. Jako stypendystka Wyszehradzkiej Rezydencji Literackiej w Krakowie pracuje nad tłumaczeniem „Podróży do Polski” Iwaszkiewicza.
Irena Makarewicz – urodzona w Warszawie, studiowała w Budapeszcie i w Warszawie. Z wykształcenia enolożka i filozofka, z zamiłowania tłumaczka literatury węgierskiej, od wielu lat zafascynowana osobą i twórczością Sándora Máraiego – przełożyła wiele jego opowiadań („Magia”, „Stara miłość”), powieści („Pokój na Itace”, „Pokrzepiciel”, „Sąd w Canudos”, „Trzydzieści srebrników”, „Rozwód w Budzie”, „Ta prawdziwa, w przygotowaniu” (Csutora), esejów i felietonów („Kronika Niedzielna”, „Szkoła biednych”), a także dzienników podróży „Śladami bogów”, „Porwanie Europy” (w przygotowaniu: „Patrol na Zachodzie”) oraz najsłynniejszą sztukę teatralną tego autora „Przygoda”, wystawioną w Teatrze Polonia w reżyserii Krystyny Jandy oraz w Teatrze Telewizji w reżyserii Jana Englerta; tłumaczyła również utwory Györgya Spiró („Salon Wiosenny”, „Diavolina”) i Dezső Kosztolányiego („Złoty latawiec”), wywiad rzekę z Györgyem Lukácsem („Przeżyte myślenie: życiorys utrwalony na taśmie magnetofonowej”), monografię Tibora Mészárosa („Odyseja XX wieku. Sándor Márai – życie i dzieło”), ponadto wciąż odkrywa dla polskiego czytelnika nieznanych wcześniej węgierskich autorów, takich jak Albert Wass („Czarownica z Funtinel”) czy Gábor Zoltán („Orgia”, niestety tylko we fragmentach), a ostatnio również Miklós Bánffy („Policzone, Trylogia siedmiogrodzka”, w przygotowaniu tom drugi: „Zważone”). Wielokrotna stypendystka węgierskich instytucji kultury, nagrodzona także przez Fundację Milána Füsta przy Węgierskiej Akademii Nauk. Członkini Kapituły Nagrody Literackiej im. Marka Nowakowskiego. Odznaczona Węgierskim Srebrnym Krzyżem Zasługi oraz Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”.
Noémi Petneki – ukończyła latynistykę i polonistykę na Uniwersytecie ELTE w Budapeszcie. Doktorat obroniła na Wydziale Polonistyki UJ. Przełożyła na węgierski m. in. prace naukowe, listy i dokumenty związane z życiem Chopina, „Opowiadania bizarne” Olgi Tokarczuk, wiersze Bolesława Leśmiana, reportaż Hanny Krall, dramat Artura Pałygi. Pracuje w branży tłumaczeniowej i księgarskiej. Była „polskim głosem” węgierskich pisarzy i pisarek na licznych targach i festiwalach. Otrzymała Stypendium Miasta Krakowa na książkę „A szabadság útjai. Lengyel női szerzők a kezdetektől az irodalmi Nobel-díjakig” („Drogi wolności. Polskie autorki od początków po literackie Nagrody Nobla”, Kalligram, 2025). To dzieło popularnonaukowe wypełnia ogromną lukę w węgierskiej polonistyce i ma zmienić choć trochę spojrzenie na literaturę, która w tym kraju wciąż powszechnie jest uznawana za domenę mężczyzn.
Prowadząca
Dobromiła Jankowska – tłumaczka literatury anglojęzycznej między innymi dla wydawnictw Pauza, Agora, Poznańskie, Czarne, Marginesy. W latach 2007–2021 koordynatorka Międzynarodowego Festiwalu Opowiadania. Od 2016 roku kierowniczka Działu Projektów Literackich (wcześniej Gabinetu Literackiego im. Tadeusza Różewicza) w Muzeum Pana Tadeusza (Ossolineum) we Wrocławiu. Przełożyła ponad dziewięćdziesiąt książek, w tym „Instrukcję dla pań sprzątających” Lucii Berlin, opowiadania Lauren Groff i powieści Sigrid Nunez. W 2020 roku nagrodzona tytułem jednej z 30 Kreatywnych Wrocławia. W 2021 była jurorką Nagrody za Twórczość Translatorską imienia Tadeusza Boya-Żeleńskiego. Członkini Kapituły Nagrody Ossolineum za Przekład Poetycki.
Transmisja spotkania
Flaner w węgierskim świecie – rozmowa z Krzysztofem Vargą
- 1 października 2025 (środa)
- godz. 17.00–18.30
Flaner w świecie węgierskim – rozmowa z Krzysztofem Vargą o „węgierskiej trylogii”, o mieście jako bohaterze powieści oraz o niesłychanej historii stolicy Madziarów. Podczas spotkania autor przeczyta po raz pierwszy fragmenty nowej książki, która ukaże się w przyszłym roku w Wydawnictwie Czarne.
Gość
Krzysztof Varga – pisarz, felietonista. Absolwent męskiego liceum katolickiego oraz polonistyki na Uniwersytecie Warszawskim. Autor m.in. powieści „Śmiejący się pies”, „Nagrobek z lastryko”, „Aleja Niepodległości”, „Trociny”, „Masakra”, „Sonnenberg”, zbiorów opowiadań, a także książki podróżniczo-eseistycznej o Normandii „Ostrygi i kamienie” oraz trylogii o Węgrzech: „Gulasz z turula”, „Czardasz z mangalicą” i „Langosz w jurcie”. Autor biografii Edmunda Niziurskiego „Księga dla starych urwisów” oraz „Dziennika hipopotama” – zapisków o kulturze i sztuce. Przez ponad ćwierć wieku redaktor i recenzent „Gazety Wyborczej”, a także autor felietonów publikowanych w „Dużym Formacie”. Od końca 2020 roku felietonista „Newsweeka”. Laureat nagrody Fundacji Kultury i Nike Czytelników oraz Nagrody Magazynu Literackiego KSIĄŻKI, trzykrotny finalista Nagrody Literackiej Nike i Nagrody Mediów Publicznych „Cogito”, był także nominowany do Literackiej Nagrody Europy Środkowej „Angelus”, Nagrody im. C. K. Norwida oraz Nagrody Literackiej m.st. Warszawy. Tłumaczony na bułgarski, chorwacki, francuski, serbski, słowacki, ukraiński, węgierski, włoski. Mieszka w Warszawie.
Prowadzący
Gáspár Keresztes – urodził się w Budapeszcie; ukończył filologię polską oraz filologię węgierską na Uniwersytecie im. Pétera Pázmánya. Od 2011 roku mieszka w Warszawie. Od wielu zajmuje się zawodowo relacjami polsko-węgierskimi. Przez sześć lat był specjalistą ds. PR i promocji w Ambasadzie RP w Budapeszcie. Od 2011 do 2019 roku pełnił funkcję zastępcy dyrektora Węgierskiego Instytutu Kultury w Warszawie, a od 2019 do 2024 roku pracował jako doradca i kierownik działu promocji i komunikacji społecznej w Instytucie Współpracy Polsko-Węgierskiej im. W. Felczaka. Aktywnie angażuje się we wzmacnianie wymiany kulturalnej między Polską a Węgrami. Od ćwierć wieku pracuje również jako tłumacz literacki. Opublikował kilkanaście tomów przekładów oraz współpracował przy wielu tłumaczeniach prozy, poezji i esejów, scenariuszy i sztuk teatralnych na język węgierski, zredagował kilka antologii i numerów tematycznych. Tłumaczył utwory takich polskich klasyków jak Stanisław Lem, Zbigniew Herbert czy Tadeusz Różewicz, a spośród żyjących autorów m.in. książki Doroty Masłowskiej, Jacka Dehnela, Radka Raka, Michała Witkowskiego, Krzysztofa Vargi i Tomasza Różyckiego. W 2014 roku został nagrodzony Medalem Zasłużony dla Kultury Polskiej.
Pokolenie Péterów, czyli klasyka literatury końca XX wieku – premiera najnowszego numeru „Literatury na Świecie”
- 2 października 2025 (czwartek)
- godz. 17.00–18.30
Prezentacja najnowszego numeru „Literatury na Świecie” poświęconego literaturze węgierskiej, czeskiej i słowackiej. Rozmowę z Karoliną Wilamowską i Gáborem Danyim poprowadzi Irena Makarewicz.
Gościni
Karolina Wilamowska – absolwentka filologii polskiej i filologii węgierskiej na Uniwersytecie Warszawskim oraz studiów podyplomowych z przekładu literatury węgierskiej prowadzonych przez Instytut Balassiego w Budapeszcie. Obecnie przygotowuje rozprawę doktorską na temat polskiej i węgierskiej literatury nurtu wiejskiego. Pracuje jako tłumaczka, redaktorka i korektorka. Dotąd współpracowała z takimi czasopismami, jak: „Literatura na Świecie”, „Herito”, „Tekstualia”, „Mały Format”, „Elewator”, „Karta”, „Czas Literatury”, „FA-art”, „Fabularia”, „Wizje” czy „Popmoderna”. Za przekład książki Györgya Konráda Kurator nominowana do Nagrody Literackiej Gdynia w 2022 roku. Laureatka Nagrody „Literatury na Świecie” w kategorii Nowa Twarz. Mieszka na Mokotowie.
Gość
Gábor Danyi – literaturoznawca, tłumacz. Ukończył filologię węgierską oraz literaturę porównawczą na Uniwersytecie Eötvös Loránd w Budapeszcie, gdzie uzyskał tytuł doktora literatury porównawczej. Otrzymał kilka podoktorskich stypendiów badawczych. Jego badania koncentrują się na oporze kulturowym na Węgrzech w okresie zimnej wojny, ze szczególnym uwzględnieniem nieoficjalnych publikacji. Jego monografia na temat historii samizdatu na Węgrzech została opublikowana w języku węgierskim w 2023 roku pod tytułem „Az írógép és az utazótáska. Szamizdat irodalom Magyarországon 1956-1989” [Maszyna do pisania i torba podróżna. Literatura samizdatowa na Węgrzech 1956-1989]. Publikuje artykuły w języku węgierskim, polskim i angielskim. Tłumaczy na język węgierski zarówno teksty naukowe, jak i literaturę z języka polskiego. Mieszka w Budapeszcie i Warszawie.
Prowadząca
Irena Makarewicz – urodzona w Warszawie, studiowała w Budapeszcie i w Warszawie. Z wykształcenia enolożka i filozofka, z zamiłowania tłumaczka literatury węgierskiej, od wielu lat zafascynowana osobą i twórczością Sándora Máraiego – przełożyła wiele jego opowiadań („Magia”, „Stara miłość”), powieści („Pokój na Itace”, „Pokrzepiciel”, „Sąd w Canudos”, „Trzydzieści srebrników”, „Rozwód w Budzie”, „Ta prawdziwa, w przygotowaniu” (Csutora), esejów i felietonów („Kronika Niedzielna”, „Szkoła biednych”), a także dzienników podróży „Śladami bogów”, „Porwanie Europy” (w przygotowaniu: „Patrol na Zachodzie”) oraz najsłynniejszą sztukę teatralną tego autora „Przygoda”, wystawioną w Teatrze Polonia w reżyserii Krystyny Jandy oraz w Teatrze Telewizji w reżyserii Jana Englerta; tłumaczyła również utwory Györgya Spiró („Salon Wiosenny”, „Diavolina”) i Dezső Kosztolányiego („Złoty latawiec”), wywiad rzekę z Györgyem Lukácsem („Przeżyte myślenie: życiorys utrwalony na taśmie magnetofonowej”), monografię Tibora Mészárosa („Odyseja XX wieku. Sándor Márai – życie i dzieło”), ponadto wciąż odkrywa dla polskiego czytelnika nieznanych wcześniej węgierskich autorów, takich jak Albert Wass („Czarownica z Funtinel”) czy Gábor Zoltán („Orgia”, niestety tylko we fragmentach), a ostatnio również Miklós Bánffy („Policzone, Trylogia siedmiogrodzka”, w przygotowaniu tom drugi: „Zważone”). Wielokrotna stypendystka węgierskich instytucji kultury, nagrodzona także przez Fundację Milána Füsta przy Węgierskiej Akademii Nauk. Członkini Kapituły Nagrody Literackiej im. Marka Nowakowskiego. Odznaczona Węgierskim Srebrnym Krzyżem Zasługi oraz Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”.
Transmisja spotkania
Krótko i na temat – węgierska animacja ostatniej dekady
- 3 października 2025 (piątek)
- godz. 18.00–20.00
- wstęp bezpłatny, obowiązują wejściówki do odbioru w kasach muzeum
- kino Popiół i Diament
Wybór najciekawszych filmów animowanych z Węgier – rzadka okazja do obejrzenia filmów ambitnych i nagradzanych twórców znad Dunaju.
Wprowadzenie
Gáspár Keresztes – urodził się w Budapeszcie; ukończył filologię polską oraz filologię węgierską na Uniwersytecie im. Pétera Pázmánya. Od 2011 roku mieszka w Warszawie. Od wielu zajmuje się zawodowo relacjami polsko-węgierskimi. Przez sześć lat był specjalistą ds. PR i promocji w Ambasadzie RP w Budapeszcie. Od 2011 do 2019 roku pełnił funkcję zastępcy dyrektora Węgierskiego Instytutu Kultury w Warszawie, a od 2019 do 2024 roku pracował jako doradca i kierownik działu promocji i komunikacji społecznej w Instytucie Współpracy Polsko-Węgierskiej im. W. Felczaka. Aktywnie angażuje się we wzmacnianie wymiany kulturalnej między Polską a Węgrami. Od ćwierć wieku pracuje również jako tłumacz literacki. Opublikował kilkanaście tomów przekładów oraz współpracował przy wielu tłumaczeniach prozy, poezji i esejów, scenariuszy i sztuk teatralnych na język węgierski, zredagował kilka antologii i numerów tematycznych. Tłumaczył utwory takich polskich klasyków jak Stanisław Lem, Zbigniew Herbert czy Tadeusz Różewicz, a spośród żyjących autorów m.in. książki Doroty Masłowskiej, Jacka Dehnela, Radka Raka, Michała Witkowskiego, Krzysztofa Vargi i Tomasza Różyckiego. W 2014 roku został nagrodzony Medalem Zasłużony dla Kultury Polskiej.
Prezentowane filmy:
- „Przepraszam”, reż. Árpád Hermán
- 2011
- 4 min.
Krótka, absurdalna komedia o wzlotach i upadkach związanych z przeprosinami.
- „Fin”. reż. Katalin Glaser
- 2009
- 9 min.
Seria krótkich scenek przenikających jedna w drugą, bez powiązania w konkretną historię. Ale każda z nich może wzbudzać różne emocje…
- „Tata w drzewie”, reż. Igor Lazin
- 2024
- 12 min.
Bence i Máté niespodziewanie tracą ojca, którego dusza przenosi się do stojącego w ogrodzie drzewa. Przed śmiercią ojciec zawsze wracał do domu późno i miał bardzo mało czasu dla chłopców, ale teraz wszystko się zmieniło. Zawsze rozmowna matka ciągle milczy, ma coraz więcej obowiązków, bo musi utrzymać rodzinę, a praca odciąga ją od dzieci. Opowieść o dzieciństwie, sile rodziny, żałobie.
- „Shortsy z pudełka/współczesność”, reż. Géza M. Tóth
- 2024
- 10’36” min.
Ostatnia niebieska zapałka wyskakuje ze starego pudełka i wyrusza w podróż. Jej krótkie przygody zawsze kończą się w tym samym miejscu, bo wraca do tego samego pudełka, ale nigdy w ten sam sposób. Animowana trylogia utrzymana w stylu burleski jest hołdem złożonym Chaplinowi.
- „Według Alberta”, reż. Szandra Pataki
- 2024
- 12 min.
Życie Alberta jest uporządkowane, jest on bowiem zadowolonym z siebie, wydajnym i punktualnym pracownikiem, wyróżnianym co miesiąc. Albert robi wszystko, aby pomóc innym w codziennym życiu, dzieląc się swoim doświadczeniem. Zwraca uwagę, gdy ktoś zaśmieca, komentuje bałagan na biurku i nie waha się powiedzieć szefowi, jak mógłby pracować wydajniej. Problem w tym, że koledzy z pracy nie dostrzegli jeszcze jego urzekającej osobowości i nikt nie zaprasza go nawet na kawę. Ale opór jeszcze bardziej motywuje Alberta do działania. Najważniejsze jest to, aby wszystko było idealne. Film pokazuje rozwój osobowości Alberta wnikając w jego osobliwe postrzeganie świata, w którym życie jest jak wielka gra w tetris.
- „Buty i kopyta”, reż. Viktória Traub
- 2024
- 14’53’’ min.
Paula, centaurzyca pracująca jako pedicurzystka w małym miasteczku, marzy o ludzkich stopach. Kiedy poznaje Arnolda, człowieka-krokodyla, zakochuje się w nim od pierwszego wejrzenia. Czy Paula zdoła zrobić pierwszy krok w poszukiwaniu swojej tożsamości? Jaka będzie cena jej prób dopasowania się do otoczenia i zaprzeczenia swojej prawdziwej naturze?
- „Wprowadzenie do filmoznawstwa”, Géza M. Tóth
- 2023
- 10’36’’ min.
Prezentacja gatunków filmowych za pomocą kilku animowanych zapałek. Może prowadzić do podjęcia poważnych rozważań teoretycznych implikacji narracyjnych kina, służyć udoskonalaniu umiejętności dogłębnej analizy tekstów filmowych. Albo dostarczać rozrywki...
