- 30 kwietnia 2026–31 maja 2026
- wernisaż: 30 kwietnia 2026, godzina 17.00
- kuratorka: Justyna Zimna
- aranżacja i scenografia: Magdalena Subocz
- Muzeum Pana Tadeusza
Oddział Zakładu Narodowego im. Ossolińskich
Kamienica pod Złotym Słońcem
Rynek 6, Wrocław
- pierwsze piętro wystawy stałej Rękopis „Pana Tadeusza”
- wstęp w ramach biletu do muzeum
W czym tkwi fenomen Pana Tadeusza? Dlaczego po wydaniu 28 czerwca 1834 roku poemat wzbudził tak silne emocje? Jedni twierdzili, że Mistrz przestał wieszczyć, inni dostrzegali w utworze przejaw czystego geniuszu. Po stu dziewięćdziesięciu dwóch latach od wydania epopei narodowej Muzeum Pana Tadeusza prezentuje wystawę, która na nowo przygląda się tym zagadnieniom i ich kontekstom.
Pierwsze piętro stałej wystawy na miesiąc zmienia się w widowiskową ekspozycję, koncentrującą się przede wszystkim na oryginale ossolińskiego rękopisu Pana Tadeusza, ale także prezentującą wyjątkowe obiekty bardzo rzadko udostępniane publiczności. Wystawa „Zanim Pan Tadeusz stał się epopeją” to wyjątkowa okazja, by poznać proces, który doprowadził do powstania kanonicznego utworu literatury polskiej. Dzięki współpracy z polskimi i zagranicznymi instytucjami pojawią się we Wrocławiu obiekty wcześniej niepokazywane na żadnej wystawie. Po raz pierwszy publiczność zobaczy na przykład odnalezioną kilka lat temu w lwowskim Archiwum Historycznym kartę, na której Mickiewicz zapisał ostateczną wersję Inwokacji.
Ścieżka zwiedzania przybliża kolejne etapy powstawania Pana Tadeusza. Narrację wzbogacają obiekty wypożyczone z Muzeum Literatury im. Adama Mickiewicza w Warszawie – osobiste drobiazgi Adama Mickiewicza towarzyszące pracy poety.
Zwiedzających po wystawie prowadzi wyjątkowy przewodnik – przyjaciel wieszcza Józef Bohdan Zaleski. Cytaty z jego wspomnień dotyczących pisania Pana Tadeusza wprowadzają widza w paryski świat poety i odsłonią wyjątkowe wydarzenia z lat 1832–1834.
Szczególnie poruszającym elementem ekspozycji jest prezentacja listów Adama Mickiewicza do Edwarda Odyńca, wypożyczonych ze zbiorów Zamku Królewskiego w Warszawie, zawierających słynne stwierdzenie: „Więc skończyłem wczora właśnie. Pieśni ogromnych dwanaście!”.
Dodatkowo zaprezentowane zostały pojedyncze karty manuskryptu Pana Tadeusza nienależące do ossolińskiego rękopisu, wypożyczone z takich instytucji jak Biblioteka Polska w Paryżu, Ośrodek Dokumentacji i Studium Pontyfikatu Jana Pawła II w Rzymie, Muzeum Narodowe w Krakowie.
Na wystawie nie zabraknie także wątków wielkopolskich inspiracji, źródeł, z których Adam Mickiewicz czerpał, pisząc „poema wiejskie”, oraz sylwetek przyjaciół towarzyszących wieszczowi podczas pracy twórczej. Ekspozycję uzupełniają współczesne prace artystyczne inspirowane tematyką wystawy.
Wystawie towarzyszyć będzie bogaty program: warsztaty dla dorosłych i dzieci, oprowadzania kuratorskie oraz panele dyskusyjne. Przygotowany został również katalog poświęcony wystawie, zawierający teksty kuratorskie oraz publikacje autorów z instytucji współpracujących przy jej realizacji.
Przyjaciele Adama Mickiewicza – Edward Odyniec i Ignacy Domeyko, Warszawa 1884, fotografia
Nowogródek – stary kościół farny i ruiny zamku, 1870, fotografia
Czombrów w Nowogródzkim – dwór Karpowiczów, zajazd przed dworem, 1938, pocztówka
Narzędzia introligatorskie Aleksandra Semkowicza
Dornemann & Co., F. Klement Leipzig
1. połowa XX w., mosiądz, miedź, tektura, płótno
odlew, grawerowanie, puncowanie, klejenie
Adam Mickiewicz, Pan Tadeusz czyli ostatni zajazd na Litwie. Historja szlachecka z r. 1811 i 1812, we dwunastu księgach, wierszem, wydanie: Alexander Jełowicki, t. 1–2, Paryż 1834
Pierwsze samoistne, emigracyjne wydanie
Portret Napoleona I Bonaparte
nierozpoznany miniaturzysta
1. połowa XIX w., olej, kość słoniowa, z mosiężną podstawką
Ozdoba na bandolier z miniaturą portretową Tadeusza Kościuszki nierozpoznany miniaturzysta
1794, gwasz, płytka kościana, oprawa mosiężna
Z Kolekcji Jana i Jadwigi Nowak-Jeziorańskich
Widok Paryża, 1858, [w:] Album Antoniego Wejtki z lat 1855–1874 rękopis
Stefan Garczyński, Poezye, nakładem autora, t. 1–2, Paryż 1833
Stanisław Czerniecki, Compendium Ferculorum albo zebranie potraw
współautor: Aleksander Michał Lubomirski, Kraków 1682
Wizerunek Matki Boskiej Ostrobramskiej
XIX wiek, owalna rama, złocenie
Z Kolekcji Jana i Jadwigi Nowak-Jeziorańskich
Dokument Odnowienie depozytu rękopisu „Pana Tadeusza” Adama Mickiewicza złożonego przez Artura Tarnowskiego w Zakładzie Narodowym im. Ossolińskich we Lwowie
Michał Stachowicz, Portret Jana Henryka Dąbrowskiego, Kraków 1755, papier, grafika
Aleksander Ludwik Molinari, Portret Stefana Garczyńskiego, czarna kredka, papier, rysunek
Portret Tomasza Zana, grafika
Portret Antoniego Góreckiego, 1862, grafika
Józef Szymon Kurowski, Portret Bohdana Zaleskiego, 1839–1841, grafika
Portret Joachima Lelewela, 1786–1861, grafika
Portret Juliana Ursyna Niemcewicza, grafika
Edward Nicz, Portret Ignacego Domeyki, 1889, papier, drzeworyt poprzeczny (sztorcowy), grafika
Józef Holewiński, Konstanty Brandel, Portret Antoniego Edwarda Odyńca, papier, drzeworyt poprzeczny (sztorcowy), grafika
Adam Mickiewicz
Pan Tadeusz
1832–1834, papier, atrament
rękopis poematu
Szkatuła hebanowa do przechowywania rękopisu Pana Tadeusza Adama Mickiewicza ozdobiona płaskorzeźbami i rytowanymi płytkami z kości słoniowej, 1873
Fragment autografu Księgi XI Pana Tadeusza (brulion)
1833, papier
rękopis
Notatka ręką Ignacego Domeyki: Kartka z Pana Tadeusza z pierwszego brulionu – ręką samego autora – wziąłem od niego na jego wyjeździe z Paryża do Szwajcarii
Ze zbiorów Biblioteki Polskiej w Paryżu
Fragment autografu Księgi IV Pana Tadeusza
2. ćwierć XIX w., papier
rękopis
Ze zbiorów Muzeum Narodowego w Krakowie
Fragment autografu Księgi I Pana Tadeusza z kolekcji Ambrożego Grabowskiego
1.połowa XIX w., papier
rękopis
Ze zbiorów Centralnego Państwowego Archiwum Historycznego Ukrainy we Lwowie
Karta zapisana obustronnie z fragmentem autografu Adama Mickiewicza z Księgi I Pana Tadeusza (brulion)
1832–1834, papier
rękopis
Ze zbiorów Ośrodka Dokumentacji i Studium Pontyfikatu Jana Pawła II z siedzibą w Rzymie
Strona ze sztambucha Eugenii Morawskiej z portretem, wpisem i autografem Adama Mickiewicza
1831, atrament, ołówek, papier
rękopis
Ze zbiorów Muzeum Narodowego w Poznaniu
Portret Konstancji Łubieńskiej
Jerzy Winkler
około 1965, olej, kość słoniowa
Ze zbiorów Muzeum Narodowego w Poznaniu
Portret Jana Zdzisława Tarnowskiego
Kazimierz Pułaski
lata 30. XX w., olej, płótno
Ze zbiorów Muzeum Zamek Tarnowskich w Tarnobrzegu
Zdzisław Tarnowski z żoną Zofią z Potockich przed zamkiem w Dzikowie, Dzików 1897 fotografia
Ze zbiorów Muzeum Zamek Tarnowskich w Tarnobrzegu
Zofia z Potockich-Tarnowska, Zakład Artystyczno-Fotograficzny Józefa Sebalda w Krakowie, lata 90. XIX w., fotografia
Ze zbiorów Muzeum Zamek Tarnowskich w Tarnobrzegu
Jan Zdzisław Tarnowski, Zakład Artystyczno-Fotograficzny Józefa Sebalda w Krakowie, 1897, fotografia
Ze zbiorów Muzeum Zamek Tarnowskich w Tarnobrzegu
Zdzisław Tarnowski z żoną i córką Różą oraz Zofią z Zamoyskich Janową Tarnowską i Katarzyną z Branickich Adamową Potocką, Dzików 1899, fotografia
Ze zbiorów Muzeum Zamek Tarnowskich w Tarnobrzegu
Obrazek memoratywny prof. Stanisława Tarnowskiego
Muzeum Historyczne Miasta Tarnobrzega, Tarnobrzeg 2017
Ze zbiorów Muzeum Zamek Tarnowskich w Tarnobrzegu
Artur Tarnowski, Atelier Van Dyck Warszawa, lata 30. XX wieku, fotografia
Ze zbiorów Muzeum Zamek Tarnowskich w Tarnobrzegu
Album z listami Adama Mickiewicza do Edwarda Odyńca
Listy z 8 grudnia 1832 roku oraz z 14 lutego 1834 roku
Z kolekcji dr. Tomasza Niewodniczańskiego
Depozyt Polsko-Niemieckiej Fundacji Ochrony Zabytków Kultury
Ze zbiorów Zamku Królewskiego w Warszawie
Fragment autografu Księgi VIII Pana Tadeusza
Album Jadwigy Wolskiej z wpisami znanych pisarzy z lat 1849–1858 z wklejoną kartą z epopei
początek XIX w., 1858, 1938, papier
rękopis
Ze zbiorów Muzeum Literatury w Warszawie
Fragment autografu Księgi XI Pana Tadeusza (brulion) oraz poświadczenie o autentyczności Stanisława Tarnowskiego
1833–1834, 1883, papier
rękopis
Ze zbiorów Muzeum Literatury w Warszawie
Puzderko z orzecha włoskiego ofiarowane Adamowi Mickiewiczowi przez Aleksandra Puszkina
Rosja około 1830, skorupa orzecha
Ze zbiorów Muzeum Literatury w Warszawie
Zegarek kieszonkowy Adama Mickiewicza
Francja 1795–1830, srebro
Ze zbiorów Muzeum Literatury w Warszawie
Szkło powiększające w oprawie mahoniowej Adama Mickiewicza
Francja 1850, mahoń, szkło
Ze zbiorów Muzeum Literatury w Warszawie
Lichtarzyk Adama Mickiewicza
srebro
Ze zbiorów Muzeum Literatury w Warszawie
Tabakierka Adama Mickiewicza
1. połowa XIX wieku, srebro repusowane i cyzelowane
Ze zbiorów Muzeum Literatury w Warszawie
Kałamarz brązowy Adama Mickiewicza
Francja 1. połowa XIX wieku, brąz, szkło
Ze zbiorów Muzeum Literatury w Warszawie
Program towarzyszący
Dofinansowano ze środków
Patroni medialni
- TVP3
- Radio Wrocław
- Radio Wrocław Kultura
- Radio RAM
- Gazeta Wrocławska
Partnerzy
Muzeum Narodowe
w Krakowie
