wystawa czasowa

„Tędy i owędy – wędrówki Melchiora Wańkowicza”

  • 12 lipca–29 września 2024
  • Muzeum Pana Tadeusza
    Oddział Zakładu Narodowego im. Ossolińskich
  • wstęp bezpłatny

Zapraszamy na wystawę czasową „Tędy i owędy – wędrówki Melchiora Wańkowicza” w ramach VIII edycji Festiwalu Tradycji Literackich w Muzeum Pana Tadeusza.

Wystawa „Tędy i owędy – wędrówki Melchiora Wańkowicza” jest częścią ósmej edycji Festiwalu Tradycji Literackich. Autor „Na tropach Smętka” patronuje jej wraz z poetą Kazimierzem Wierzyńskim. Misją festiwalu jest przypominanie o twórczości pisarzy uznanych za klasyków i, co często idzie w parze, czytanych głównie przez uczniów pod przymusem oraz polonistów.

Melchior Wańkowicz jest klasykiem polskiego reportażu, mistrzem gawędy, autorem pamiętników oraz podróżnikiem. Na wystawie zaprezentujemy wydania jego reportaży podróżniczych z wyeksponowanymi fotografiami: starsze – z dwudziestolecia międzywojennego i okresu PRL-u oraz nowsze – z końca XX i początku XXI wieku, oryginalne zdjęcia ukazujące wizerunek reportażysty, a także fragment rękopisu Kazimierza Paszkowskiego poświęcony wędrówkom Wańkowicza.


O wystawie

książki, marmurki
książki, marmurki 1

Wybrane eksponaty ze zbiorów Ossolineum przedstawiają fotografie z kilku szczególnych miejsc na świecie widzianych z perspektywy autora – wędrowcy, podróżnika, tułacza, który przemierzał świat pieszo, kajakiem, samochodem. Odwiedzimy Meksyk, niemieckie Prusy Wschodnie, czyli dzisiejsze tereny Warmii i Mazur, Kanadę oraz Stany Zjednoczone (tutaj Chicago, Nowy Jork, Waszyngton i San Francisco).

Najstarsze wydanie prezentowane na wystawie pochodzi z okresu dwudziestolecia międzywojennego i jest to „W kościołach Meksyku”, pierwsze dzieło w dorobku Wańkowicza uznawane za klasyczny reportaż. W 1926 roku autor odbył trzymiesięczną podróż po Meksyku. Początkowo relacje publikowane były w warszawskich gazetach codziennych oraz czasopismach, aby w 1927 roku ukazać się w formie książkowej w zbiorze „W kościołach Meksyku” w popularnym Towarzystwie Wydawniczym „Rój”. Poza tekstem w publikacji znajduje się wiele zdjęć egzotycznej roślinności, miejscowej ludności czy prekolumbijskiej architektury.

Jednym z najważniejszych utworów Melchiora Wańkowicza jest zbiór reportaży „Na tropach Smętka”. Pierwsze drukowane wydanie wraz z atrakcyjnymi fotografiami cieszącymi oko odbiorcy ukazało się w 1936 roku i zobaczyć je można na wystawie. Książka była owocem podróży autora po niemieckich Prusach Wschodnich, którą odbył kajakiem oraz samochodem w lecie w 1935 roku wraz z córką, pieszczotliwie nazywaną Tirliporkiem, Tili lub Sancho Pansą. 

Ważną pozycją w twórczości reporterskiej Melchiora Wańkowicza było „Tworzywo” wydane w 1954 roku na emigracji, w londyńskim „Roy Publishers”. „Tworzywo” jest przedstawieniem życia Polonii w Kanadzie, w której autor spędził kilka miesięcy, obserwując zmagania emigrantów. Utwór nie jest klasycznym reportażem, ponieważ fikcja miesza się w nim z rzeczywistością.

Na wystawie „Tędy i owędy – wędrówki Melchiora Wańkowicza” pokazujemy znaną i lubianą trylogię „W ślady Kolumba”, czyli reportaże ukazujące fascynację autora Ameryką. Fotografie zamieszczone w trzech tomach: „Atlantyk – Pacyfik” (1967), „Królik i oceany” (1968) oraz „W pępku Ameryki” (1969) to prace wykonane przez Wańkowicza i jego żonę, określaną czule „Królikiem”. Na zdjęciach uwiecznione są między innymi flora i fauna Ameryki, wieżowce metropolii, tradycyjne rozrywki mieszkańców.

Różne wersje tego samego utworu pomagają dostrzec potencjał, jaki tkwi w tekście, a także zmiany, jakie zaszły w wydawaniu reportaży na przestrzeni lat. Wystawa „Tędy i owędy – wędrówki Melchiora Wańkowicza” to nie tylko obiekty dawne, lecz również publikacje z ostatnich kilkunastu lat, oryginalne zdjęcia czy rękopisy.

Wystawę uzupełniają oryginalne fotografie przedstawiające Melchiora Wańkowicza (z lat 1945 oraz 1962), a także wspomnienia Kazimierza Paszkowskiego z 1974 roku spisane niedługo po śmierci autora: 

„Gdzie jest drugi taki pisarz w naszej literaturze XX wieku, który by tak jak Wańkowicz zechciał przemierzać cztery części świata, zwiedzać kilkanaście krajów, jeździć do nich koleją, samolotami, helikopterami, łodziami, saniami, ryzykować zdrowie i życie, by dotrzeć do podarktycznych kopalń Kanady, do najdzikszych jej puszcz i ostępów, żeby osobiście odwiedzić polskich emigrantów – pionierów mieszkających w prymitywnych slumsach i chutorach, opisać ich życie, walkę z dziką przyrodą, energię i samozaparcie”.

Do odwiedzenia ekspozycji zapraszamy dzieci i dorosłych. Dla tych drugich może być ona inspiracją do zaplanowania urlopu: objazdowej wycieczki autem po Stanach Zjednoczonych; rodzinnej wyprawy pod namiot na nieodkryte Mazury, czy podróży do dzikich terenów Kanady. Na ekspozycji prezentujemy następujące reportaże historyczno-geograficzne Melchiora Wańkowicza: „W kościołach Meksyku”, „Na tropach Smętka”, „Tworzywo” oraz trylogię amerykańską: „Atlantyk – Pacyfik”, „Królik i oceany” i „W pępku Ameryki”. 

Prezentowane obiekty:

  • „W kościołach Meksyku”, Warszawa, 1927
  • „Na tropach Smętka”, Warszawa 1936
  • „Na tropach Smętka”, ilustrował Karol Ferster, Warszawa 1958
  • „Na tropach Smętka”, Łódź 2022
  • „Atlantyk – Pacyfik”, Warszawa 1967
  • „Atlantyk – Pacyfik”, Warszawa 2009
  • „Królik i oceany”, Warszawa 1968
  • „Królik i oceany”, Kraków 1992
  • „Królik i oceany”, Warszawa 2009
  • „W pępku Ameryki”, Warszawa 1969
  • „W pępku Ameryki”, Warszawa 2009
  • „Tworzywo”, Londyn 1954
  • „Tworzywo”, Warszawa 1960
  • „W Kościołach Meksyku, Opierzona Rewolucja, Na tropach Smętka”, Warszawa 2010
  • „Tędy i owędy”, ilustrował Karol Ferster, Warszawa 1971
  • Melchior Wańkowicz, Tadeusz Przypkowski, 1945, zdjęcie
  • Melchior Wańkowicz podczas spotkania z czytelnikami we Wrocławiu, w Klubie Dziennikarza przy Podwalu/Świdnickiej, na parterze Domu Handlowego Podwale, Stanisław Wolniewicz, Wrocław 1962, zdjęcie
  • Listy i wspomnienia dotyczące Melchiora Wańkowicza oraz jego fotografie z lat 1972–1974, rękopis


VIII Festiwal Tradycji Literackich

Festiwal Tradycji Literackich jest inspirowany twórczością i biografią pisarzy reprezentujących różne epoki i kierunki w literaturze: od 2017 każdej edycji patronuje diada lub triada twórców, a autorami ósmej są Kazimierz Wierzyński i Melchior Wańkowicz, patroni roku 2024. Po raz pierwszy w historii FTL bohaterami będą pisarze, którzy żyli w podobnym czasie. Jak potoczyły się artystyczne drogi autorów urodzonych odpowiednio w dzisiejszej Białorusi i Ukrainie? Jak ukształtowały ich te miejsca oraz późniejsze podróże po świecie i mieszkanie w innych krajach, oraz jak potoczyła się ich współpraca między innymi z paryską „Kulturą” i Radiem Wolna Europa?

Odwiedź Muzeum Pana Tadeusza